آموزش مالیات بر ارث، صفر تا صد قوانین مالیات ارث
یکی از انواع مالیات در کشور، مالیات بر ارث است. این مالیات کمی پیچیده و آمیخته با اصطلاحات حقوقی است. پیش از هر چیز باید بگوییم که درست است که مسائل حقوقی، کمی پیچیده و دشوار به نظر میرسند. اما اگر با ما در ادامه این مطلب همراه باشید با آموزش مالیات بر ارث به زبان ساده، شما را در فهم و استفاده از این قوانین مالیاتی یاری خواهیم
کرد.
آشنایی با انواع مالیات؛ مالیات مستقیم و غیرمستقیم
قبل از اینکه بخواهیم به آموزش مالیات بر ارث بپردازیم بد نیست بدانیم که اصلاً مالیات چیست؟ به زبان ساده، مالیات، هزینهای است که دولتها برای تامین منافع اقتصادی و هزینههای عمومی خود از مالیاتدهندگان دریافت میکنند. بر این اساس تمامی افراد حقوقی و حقیقی، در شرایطی ملزم به پرداخت مالیات هستند. در این میان خود مالیات به دو نوع مستقیم و غیرمستقیم تقسیمبندی میشود که مالیات بر ارث از نوع مستقیم آن است.
مالیات بر ارث چیست و این مالیات چگونه از وراث دریافت میشود؟
مالیات بر ارث مالیاتی است که به تمام اموال منقول و غیرمنقول متوفی تعلق میگیرد. بر این اساس اگر ورثه بخواهند که ماترک به جا مانده از متوفی را میان خود تقسیم کنند، ابتدا باید مالیات آنها را بپردازند. اما دولت چگونه مالیات بر ارث را از وراث دریافت میکند؟ دولت برای دریافت مالیات از مودیان مالیاتی از اظهارنامهها بهره میگیرد. حال این اظهارنامه میتواند نظیر اظهارنامه ارزش افزوده برای دریافت مالیات غیرمستقیم مورد استفاده قرار بگیرد و یا برای محاسبه مالیات بر ارث از ورثه دریافت شود.
لازم به ذکر است اظهارنامه ماترک متوفی باید تا یکسال پس از فوت او، توسط وراث تهیه و به اداره مالیاتی مربوطه تحویل داده شود.
در صورتی که وراث، این اظهارنامه را در زمان تعیین شده به شعبه مالیاتی تسلیم کنند، هزینههای کفن و دفن و دیون متوفی از ارث، کسر شده و باقی اموال پس از دریافت مالیات بر ارث، بین وراث تقسیم میشوند. در غیر این صورت، پس از اتمام این زمان، به هنگام انتقال اموال به وراث، مالیات بدون کسر هزینههای کفن و دفن و غیره از آنها دریافت خواهد شد.
طبقه وراث چیست و نحوه تعیین نرخ مالیات بر ارث چگونه است؟
آموزش مالیات بر ارث را با بررسی این نکته آغاز میکنیم که اصولاً ارث به چه کسانی تعلق میگیرد؟ بر اساس قانون جدید مالیات بر ارث که از سال 1395 در کشور اجرا میشود، وراث با توجه به نسبتی که با متوفی دارند، طبقهبندی میشوند. در این طبقهبندی که در ماده 862 قانون مدنی به آن اشاره شده است، سه طبقه به شرح زیر وجود دارد:
- طبقه اول: پدر، مادر، شوهر، زن، اولاد و اولاد اولاد
- طبقه دوم: اجداد، خواهر و برادر و اولاد آنها
- طبقه سوم: عمو، عمه، خاله، دایی و اولاد آنها
این نوع طبقهبندی به این خاطر انجام شده است که میزان مالیات تعلق گرفته به ارث هر فرد، با توجه به اینکه در کدام طبقه وراث قرار دارد، متفاوت است. به طور مثال وراث طبقه اول میتوانند پس از پرداخت 3 درصد مالیات، سپردههای مجاز بانکی متوفی را به خود انتقال دهند. در حالی که این میزان برای وراث طبقه سوم، 12 درصد یعنی 4 برابر مالیات بر ارث وراث طبقه اول است. برای مشاهده سایر درصدهای مالیاتی به انواع ماترک که وراث با توجه به طبقه خویشاوندی خود ملزم به پرداخت آن هستند، میتوانید از جدول زیر کمک بگیرید.
| سپردههای مجاز بانکی | سهام بورسی | سهام غیربورسی | سایر اموال/ حق امتیاز | املاک | حق واگذاری و سرقفلی | وسایل نقلیه | |
| وارث طبقه 1 | 3 درصد | 0.75 درصد | 6 درصد | 10 درصد | 75 درصد | 3 درصد | 2 درصد |
| وارث طبقه 2 | 6 درصد | 15 درصد | 12 درصد | 20 درصد | 15 درصد | 6 درصد | 4 درصد |
| وارث طبقه 3 | 12 درصد | 3 درصد | 24 درصد | 40 درصد | 30 درصد | 12 درصد | 8 درصد |
* نکته مهم: در انحصار وراثت، ورثه قرار گرفته در طبقه اول به سایر وراث تقدم دارند. به عبارت دیگر در صورتی که حتی یک نفر از طبقات فوقانی در قید حیات باشد، ارث به وراث طبقات دیگر تعلق نمیگیرد.
نحوه محاسبه ارزش داراییهای متوفی
یکی دیگر از مواردی که باید در آموزش مالیات بر ارث مورد توجه قرار بگیرد، نحوه محاسبه ارزش داراییهای متوفی و مالیات تعلق گرفته به آنها است. جالب است بدانید که در قانون قدیم، مالیات بر ارث، پس از اظهار کلیه اموال متوفی در اظهارنامه مربوطه، برای همه اموال و به صورت یکجا محاسبه میشد. در نتیجه وراث مکلف بودند برای انتقال اموال به خود، اغلب هزینه قابل توجهی را به عنوان مالیات بر ارث بپردازند.
در حالی در قانون جدید، الزامی برای تعیین تکلیف تمام داراییها به صورت یکجا وجود ندارد. در نتیجه وراث میتوانند تنها بخشی از اموال را در زمانهای مشخص به خود منتقل نمایند و تعیین تکلیف سایر داراییها را به وقت دیگری موکول کنند. همچنین لازم به ذکر است که ارزش داراییها با توجه به قیمت روز آنها محاسبه میشود. بر این اساس تعلل در روند انحصار وراثت به امید کاهش مالیات بر ارث، بیمعنا است.
قانون جدید و قدیم مالیات بر ارث
بدیهی است که قانون مالیات بر ارث با قوانینی که بر اساس آنها، مالیات شرکت ها محاسبه میشود، تفاوت دارد. اما جالب است بدانید این قانون حتی در خصوص نحوه محاسبه مالیات بر ارث ماترک متوفیان قبل از سال 95 و بعد از آن نیز متفاوت است. به عبارت دیگر قانون جدید مالیات بر ارث، در خصوص اموال کسانی که بعد از تاریخ یکم فرودین ماه 1395 فوت شدهاند، اعمال میگردد. این قانون نسبت به قانون قدیم، اصلاحاتی داشته است که جزئیات آن در تاریخ 31 تیر ماه سال 1394 به تصویب رسیده است.
مهمترین تفاوتهای قانون جدید و قدیم مالیات بر ارث
مهمترین نکته در آموزش مالیات بر ارث، آگاهی از تفاوتهای قوانین جدید و قدیم در این خصوص است. مهمترین تفاوتهای قانون قدیم و جدید، در رابطه با نحوه اظهار ماترک به صورت یکجا و تک به تک است که در همین مطلب به جزئیات آن اشاره کردیم. همچنین محاسبه ارزش داراییها که به قیمت روز و بدون توجه به تاریخ فوت متوفی محاسبه میشود نیز از جمله دیگر مشخصههای قانون جدید است.
این قانون همچنین در مواردی نظیر افزایش زمان ارائه اظهارنامه از شش ماه به یک سال از تاریخ فوت متوفی به منظور کسر هزینههای کفن و دفن و تغییر نرخ مالیات بر ارث با توجه به طبقه وراث، با قانون پیشین خود تفاوت دارد.
| تفاوتها | قبل از 95 | نرخ مالیاتی | بعد از 95 | نرخ مالیاتی |
| معافیت | هر نفر 3 میلیون تومان | – | – | – |
| سپرده بانکی | معاف | صفر | مشمول | 3 درصد |
| سهام شرکتهای بورسی | 60 درصد معاف | 35 درصد | مشمول | 10 درصد |
| سهام شرکتهای غیربورسی | 40 درصد معاف | 35 درصد | مشمول | 10 درصد |
| جریمه عدم تسلیم اظهارنامه | دارد | 10 درصد | دارد | 10 درصد |
| جریمه تاخیر پرداخت مالیات | دارد | 2.5 درصد | ندارد | – |
| نوع اظهارنامه | همه ماترک با هم | – | هر یک از اقلام ماترک جداگانه | – |
| حصر وراثت | پیش شرط: تسلیم اظهارنامه | گواهی | پیش شرط: گواهی حصر وارثت | – |
| نرخ مالیات املاک | 35 درصد | – | 7.5 درصد | – |
| نرخ مالیات سرقفلی | 35 درصد | – | 3 درصد | – |
| نرخ مالیات سپرده بانکی | صفر | – | 3 درصد | – |
| سایر | 35 درصد | – | 10 درصد | – |
قانون جدید همچنین دفاتر اسناد رسمی و نهادهای مالی را موکلف میکند که قبل از دریافت گواهی پرداخت مالیات بر ارث، از هرگونه تسلیم دارایی متوفی به ورثه آن خودداری کنند. لازم به ذکر است تخلف نهادها و وراث در این خصوص، مشمول جریمهای به ارزش دو برابر مالیات بر ارث تخصیص داده شده بر ماترک خواهد بود.
نحوه پرداخت مالیات بر ارث و معافیتهای مالیاتی در این خصوص
امروزه برنامههای مختلفی توسط شرکتهای حسابداری و مالیاتی به عموم مردم ارائه میشود که میتواند به آنها در محاسبه هزینهها کمک بهسزایی نماید. به طور مثال نرم افزار محاسبه حقوق و دستمزد از جمله این برنامههای کاربردی است که به طور روزمره مورد استفاده قرار میگیرد. با این حال نحوه محاسبه مالیات بر ارث، کمی متفاوت است و بهتر است تا جای ممکن با مشورت وکلای مالیاتی صورت بگیرد.
البته در این میان خود وراث نیز میتوانند از طریق آموزش مالیات بر ارث، اطلاعاتی را در این زمینه کسب کنند. به طور مثال قبل از محاسبه مالیات بر ارث بهتر است بدانید که اساساً این مالیات به چه اموالی تعلق میگیرد و معافیتهای مالیاتی در این زمینه چگونه است؟
مالیات بر ارث به چه اموالی تعلق میگیرد؟
به طور کلی مالیات بر ارث روی ماترک به جا مانده از متوفی در 6 دسته کلی سهام، وسایل نقلیه، اموال، املاک، امتیازات نظیر سرقفلی و حق اختراع و البته اموال خارج از ایران اعمال میگردد. با این وجود بخشهایی از ماترک که در ادامه به آنها اشاره میکنیم، مشمول مالیات بر ارث نیستند. از این رو به آنها معافیتهای مالیات بر ارث میگویند. شایان ذکر است به جز این موارد، در قانون جدید هیچ نوع معافیتی برای وراث تعریف نشده است.
معافیتهای مالیات بر ارث
- مطالبات مربوط به خسارت اخراج، بازخرید خدمت و مرخصی استحقاقی استفاده نشده و بیمههای اجتماعی
- وجوه بازنشستگی و وظیفه و پسانداز خدمت و مزایای پایان خدمت
- وجوه پرداختی توسط مؤسسات بیمه یا کارفرما
- اموالی که به مؤسسات دولتی وقف شدهاند
- اثاث منزل محل سکونت متوفی
- انواع بیمههای عمر و زندگی
- خسارت فوت و دیه
درباره مالیات بر درآمد ارث سوال دارید؟ از ما بپرسید
آموزش مالیات بر ارث و درک قوانین آن، بیشتر متکی بر میزان آگاهی وراث از قوانین مالیاتی است. همینطور نحوه محاسبه هزینهها با توجه به طبقه وراث و نوع ماترک به جا مانده از متوفی نیز در این خصوص دارای اهمیت است. از این رو نمیتوان این پروسه را با یک برنامه حسابداری یا مالیاتی به مخاطبان تعلیم داد. با این حال، ما تمام تلاش خود را بهکار گرفتیم تا اصلیترین نکات مالیات بر ارث را به زبان ساده برایتان شرح دهیم. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه و رفع ابهامات خود میتوانید سوالات مالیاتی خود را در ادامه همین مطلب از ما بپرسید.